Stress en burn-out nader bekeken

Stress wordt vaak gezien als iets negatiefs. Toch is een bepaalde mate van stress noodzakelijk. Als je familie kiekjes gaat maken in de Beekse Bergen en uit de auto stapt voor het unieke foto moment met wat jachtluipaarden, dan hoop ik dat je een bepaalde mate van stress ervaart. Er worden grote hoeveelheden stresshormonen door je lijf gejaagd, gewoon voor je eigen veiligheid zodat je als de bliksem weer in je auto gaat zitten. Dit is een voorbeeld waarin een stressreactie uiterst nuttig is en in dit geval een vlucht reactie op gang brengt.

Positieve stress

Ook positieve stress hebben we allemaal nodig. Dit is nodig wanneer je een deadline wilt halen voor je klant of wanneer je bijvoorbeeld een presentatie geeft voor een wat groter publiek. In dit geval houdt de positieve stress je scherp en het geeft je vleugels om een taak tot een goed einde te brengen.

Chronische negatieve stress

Waar de mens echter niet op gebouwd is, is chronische negatieve stress. Chronische negatieve stress kan leiden tot ziekte en zelfs tot de dood. Uit een factsheet van de week van de werkstress 2017 (gebaseerd op de enquête arbeidsomstandigheden TNO 2016), blijkt dat één op de zeven werknemers last heeft van burn-out klachten. Nu wordt het begrip burn-out in de volksmond veel gebruikt, ook wanneer het over stress of overspannenheid gaat. Doordat begrippen soms door elkaar gebruikt worden, kan er begripsvervaging ontstaan.  Een voorbeeld hiervan is dat een werknemer zegt dat hij een “burn-out” heeft, om vervolgens na een weekje rust de draad op te pakken. In dit voorbeeld is er geen sprake van een burn-out.

Wat is een burn-out?

Maar wat is een burn-out dan wel? Een burn-out* (bron www.Mittendorff.net) ontwikkelt zich geleidelijk, er is sprake van een proces. Het kan soms jaren duren tot een burn-out ontstaat. Een burn-out is altijd werk gerelateerd, hierbij maakt het niet uit of de baan betaald of onbetaald is. Er is sprake van weerzin tegen het werk en men voelt zich steeds vermoeider raken en uiteindelijk opgebrand.

Er zijn diverse signalen die een indicatie kunnen zijn van een burn-out. De psychische en lichamelijke burn-out symptomen staan goed beschreven in het volgende artikel: https://www.ggznieuws.nl/home/herken-de-eerste-symptomen-van-een-burn-out/

Misschien herken je bij jezelf een aantal symptomen uit deze lijst en denk je dit gaat vanzelf wel over.  Maar steek je kop niet in het zand en neem deze signalen serieus. Zelfs de meest stoere man of vrouw kan een burn-out krijgen, ondanks dat je denkt dat het jou niet kan overkomen.

De partner ziet het ook niet altijd aankomen, en als de partner het wel ziet is het ontkennen een heel natuurlijke reactie. Burn-out? Ik? Nee, het gaat wel over. Met een weekendje rust of een korte vakantie kom ik er weer bovenop.

Opgebrand

Waar eigenlijk alle signalen over gaan bij een burn-out is dat het vuur uit is. Dat is een letterlijke vertaling van het woord burn-out maar het past bijzonder goed.

Er is sprake van verlies van motivatie voor het werk, men voelt zich opgebrand. Vermoeidheid staat op de voorgrond. Waar ooit sprake was van passie en vuur voor het werk, is het werkplezier langzaam weg geëbd. Dit kan allerlei oorzaken hebben, zoals een verandering van functie-inhoud of nieuwe procedures. Een medewerker vindt zijn baan inhoudelijk heel leuk, tot hij/zij gevraagd wordt management taken op zich te nemen. Waar de medewerker ooit lid was van het team op basis van gelijkwaardigheid, wordt deze nu boven een team gepositioneerd. Wanneer deze medewerker niet over leidinggevende kwaliteiten beschikt (of helemaal geen management positie ambieert) kan dit zijn/haar werkplezier aardig verpesten.

Eigenlijk kan iedere verandering op het werk zorgen voor een burn-out. Vaak in combinatie met andere veranderingen. Ook een combinatie met druk en of spanning thuis heeft invloed. De aanleiding voor een burn-out kan voor een ieder verschillend zijn, de gevolgen zijn vaak voor iedereen het zelfde.

Als je de mogelijke aanleidingen onder elkaar zet, dan schrik je ervan. Niet alleen vanwege het aantal maar ook vanwege de algemeenheid. Dit soort zaken spelen in iedere organisatie en een burn-out ligt altijd op de loer.

Combinaties van redenen kunnen zijn:

  • tijdsdruk, structureel overwerk, chronische onderbezetting;
  • geen erkenning en waardering krijgen voor het werk;
  • emotioneel zwaar werk;
  • aanhoudende reorganisaties, dreigende boventalligheid, managementwisselingen;
  • functieverandering, andere eisen stellen aan de functie;
  • vervelende werksfeer, conflicten met collega’s/managers, pesten;
  • weinig vrijheid om het werk in te delen;
  • 24-7 beschikbaar moeten zijn;
  • slechte arbeidsomstandigheden;
  • slechte balans werk-privé etc.

Bovenstaande lijst is natuurlijk niet uitputtend. Door een combinatie van factoren en persoonskenmerken (loyaliteit, perfectionisme, slecht nee kunnen zeggen), kan het werkplezier in de loop der tijd aardig ondermijnd worden. Vaak gebeurt er dan nog iets, wat de spreekwoordelijke druppel is die de emmer doet overlopen. Dit kan een conflict zijn met een collega of een klant, een slechte beoordeling of gepasseerd worden voor een promotie.

Wanneer manifesteert een burn-out zich?

Het sluipende karakter van de burn-out leidt tot een breekpunt en het besef dat het zo niet langer kan. De medewerker trekt aan de bel of een manager/danwel het thuisfront grijpt in. Een diagnose van een burn-out kan gesteld worden door een (bedrijfs)arts. Kenmerken van een burn-out zijn: (er kan sprake zijn van een combinatie met) overspannenheid, klachten duren langer dan zes maanden en men voelt zich sterk vermoeid/uitgeput. Een gevalideerd psychologisch instrument om een burn-out vast te stellen is de Maslach Burn-out Inventory (MBI).

En dan? Dan begint een proces van maanden. Al met al kan het maanden duren voordat de medewerker met hulp van buitenaf (bedrijfsarts, psycholoog, coach etc.) van een burn-out herstelt en weer volledig aan het werk kan. Over dit proces gaat mijn volgende blog.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *