Hoe zet je mentaal stappen in een burn-out (deel II)?

Ik schrijf een wekelijks blog over coaching. Onderstaand blog is onderdeel van een serie over stress- en burn-out coaching. Het doel hiervan is o.a. om stress en burn-out bespreekbaar te maken. Daarnaast reik ik je handvatten aan om hiermee om te kunnen gaan.

In het vorige blog had ik het voornamelijk over het in kaart brengen van energiegevers en energievreters en hoe je de balans kunt opmaken en herstellen. Daarnaast heb ik beschreven dat het belangrijk is om uit je hoofd te gaan en (weer) te beginnen met voelen.

Nu gaan we verder met het zetten van mentale stappen op de weg uit de burn-out.

Hoe herken je stress bronnen en hoe reageer je hierop?

Stressbronnen

Ieder mens heeft te maken met alledaagse stress. Denk maar eens na over jouw dag, wedden dat er meerdere momenten van stress tussen zaten? De vraag is : waar krijg jij stress van?

Stressbronnen kunnen voor iedereen verschillend zijn, het kan betrekking hebben op werk of privé. Werk gerelateerde stressbronnen kunnen zijn; een project dat niet doorgaat (of juist wel), een collega die te laat zijn werk oplevert (of niet volgens jouw standaard), een deadline die je niet haalt, een storing in het computernetwerk, klantgegevens die kwijt raken, een collega die een slechte grap maakt, vergaderstukken die te laat zijn etc.

Bijna alles kan aanleiding zijn tot stress, zeker als je weinig tot geen geestelijke schapruimte hebt.

Verder kunnen privé stressoren een rol spelen zoals een ziek kind of een zieke oppas, een trein die vertraging heeft, een kapotte fiets, allerhande file leed, een burenruzie, lang in de wacht staan in een call center, boodschappen doen in een overvolle supermarkt etc.

Kortom, de dag is een aaneenschakeling van stress. Nou klinkt dit misschien overdreven maar voor sommige mensen voelt het echt zo aan. Je raadt het al, met name de mensen die in- of tegen een burn-out zitten voelen het zo.

Wanneer je de stress bronnen dagelijks in kaart brengt, dan zal je voor je zelf zien waar jij stress van krijgt. Je kunt sommige dingen vermijden maar beter is het om met stress te kunnen omgaan. Want stress is niet altijd slecht (zie mijn blog van 21 mei 2018, stress en burn-out nader bekeken).

Stress reactie

Je lichaam en geest reageren op de stressbron door middel van een stress reactie. Je staat lang in de file waardoor je te laat komt bij een belangrijke meeting. Wat voel je in je lichaam wanneer je stress ervaart? Je kunt je moe voelen, angstig of warm, je kunt hoofdpijn krijgen of spanning in je schouders of nek. Stress voelt in dit geval niet goed.

Welk gevoel of welke emotie heb je erbij, voel je je boos/geïrriteerd of machteloos?

Welke gedachten heb je erbij, “ik kan niet te laat komen voor deze belangrijke vergadering” of “waarom moet mij dit nu gebeuren”?

Welk gedrag vertoon je, word je actief en bel je een collega om te vragen of deze de meeting bij kan wonen of word je passief en vermijd je de vergadering onder het motto dat je nu toch al te laat bent.

Hoe jij met stress omgaat vertelt veel over jou zelf. Wat is goed en wat is slecht?

Dat is iets wat je met je coach bespreekt. Hou er wel rekening mee dat zij of hij niet bepaalt wat slecht voor je is. Je krijgt een spiegel voor gehouden en je maakt zelf de keuzes.

Stress hoort bij het leven

Een beetje stress is onontkoombaar in het leven en kan zeker geen kwaad. Het zorgt voor wat uitdaging in je leven en houd je scherp. Wanneer je te weinig prikkels krijgt, kan er zelfs sprake zijn van een bore out. Bij een bore out word je onvoldoende belast, hetgeen kan leiden tot verveling, ontevredenheid en permanente frustratie.

Verschillende manieren om stress te hanteren

Wanneer je wilt omgaan met stress dan kun je dit op verschillende manieren doen, we noemen dit coping stijlen. De voornaamste coping strategieën zijn oplossingsgericht en emotiegericht.

Je kunt je  richten op het actief aanpakken en veranderen van de stress situatie. Wanneer je het niet naar je zin hebt op je werk dan kun je het probleem actief aanpakken door te solliciteren bij een andere werkgever of door te veranderen van functie of afdeling. Je kunt ook sociale steun zoeken bij je collega’s en het probleem samen oplossen (beide voorbeelden zijn oplossingsgericht).

Bij emotie gerichte coping zoek je afleiding van het probleem. Dit kan door het probleem te vermijden (een week vakantie nemen), te ontkennen (kop in het zand steken) of het beïnvloeden van je emoties (“het kan altijd nog erger”).

Er zijn veel verschillende coping strategieën (zie o.a. hier), welke je inzet is natuurlijk afhankelijk van de situatie.

De ene strategie zal meer vruchten afwerpen dan de andere, zo is het probleem oplossen doorgaans een effectieve strategie en is verdoven met drank, eten, drugs of sigaretten niet effectief.

Stress afbouwen gedurende de dag

Wanneer je de hele dag prikkels op jezelf afgevuurd ziet, kan de spanning je teveel worden. Het lukt je niet langer om hier adequaat mee om te gaan. Wanneer je te maken hebt met te veel stressoren (prikkels) is het handig om te bekijken wat je kunt doen om gedurende de dag de stress af te bouwen. Wanneer je tussentijds stress afbouwt, voorkom je dat je aan het einde van de dag uitgevloerd bent.

Voor de één zal het helpen om een kop koffie of thee te drinken (niet teveel cafeïne uiteraard), even te wandelen tijdens de lunch, of stoom af te blazen bij een collega. De ander is liever even alleen, luistert naar zijn favoriete muziek of doet een ademhalingsoefening (3-minuten ademruimte). Het valt niet altijd mee om te ontdekken welke maatregelen goed werken voor jou. Dit is een kwestie van uitproberen.

Ook kun je een situatie in het verleden terughalen, waarbij het je wel lukte om beter met stress om te gaan. Wat deed je toen anders / wat was toen anders?

Ook dit, stress afbouwen, is een activiteit waarbij je coach een rol speelt. Door vragen te stellen ontstaat een beeld van situatie en gedragingen. Voor de coach en ook voor jouzelf.

Want, vertel nou eens eerlijk: hoe goed ken je jezelf nou eigenlijk?

Stress en burn-out nader bekeken

Stress wordt vaak gezien als iets negatiefs. Toch is een bepaalde mate van stress noodzakelijk. Als je familie kiekjes gaat maken in de Beekse Bergen en uit de auto stapt voor het unieke foto moment met wat jachtluipaarden, dan hoop ik dat je een bepaalde mate van stress ervaart. Er worden grote hoeveelheden stresshormonen door je lijf gejaagd, gewoon voor je eigen veiligheid zodat je als de bliksem weer in je auto gaat zitten. Dit is een voorbeeld waarin een stressreactie uiterst nuttig is en in dit geval een vlucht reactie op gang brengt.

Positieve stress

Ook positieve stress hebben we allemaal nodig. Dit is nodig wanneer je een deadline wilt halen voor je klant of wanneer je bijvoorbeeld een presentatie geeft voor een wat groter publiek. In dit geval houdt de positieve stress je scherp en het geeft je vleugels om een taak tot een goed einde te brengen.

Chronische negatieve stress

Waar de mens echter niet op gebouwd is, is chronische negatieve stress. Chronische negatieve stress kan leiden tot ziekte en zelfs tot de dood. Uit een factsheet van de week van de werkstress 2017 (gebaseerd op de enquête arbeidsomstandigheden TNO 2016), blijkt dat één op de zeven werknemers last heeft van burn-out klachten. Nu wordt het begrip burn-out in de volksmond veel gebruikt, ook wanneer het over stress of overspannenheid gaat. Doordat begrippen soms door elkaar gebruikt worden, kan er begripsvervaging ontstaan.  Een voorbeeld hiervan is dat een werknemer zegt dat hij een “burn-out” heeft, om vervolgens na een weekje rust de draad op te pakken. In dit voorbeeld is er geen sprake van een burn-out.

Wat is een burn-out?

Maar wat is een burn-out dan wel? Een burn-out* (bron www.Mittendorff.net) ontwikkelt zich geleidelijk, er is sprake van een proces. Het kan soms jaren duren tot een burn-out ontstaat. Een burn-out is altijd werk gerelateerd, hierbij maakt het niet uit of de baan betaald of onbetaald is. Er is sprake van weerzin tegen het werk en men voelt zich steeds vermoeider raken en uiteindelijk opgebrand.

Er zijn diverse signalen die een indicatie kunnen zijn van een burn-out. De psychische en lichamelijke burn-out symptomen staan goed beschreven in het volgende artikel: https://www.ggznieuws.nl/home/herken-de-eerste-symptomen-van-een-burn-out/

Misschien herken je bij jezelf een aantal symptomen uit deze lijst en denk je dit gaat vanzelf wel over.  Maar steek je kop niet in het zand en neem deze signalen serieus. Zelfs de meest stoere man of vrouw kan een burn-out krijgen, ondanks dat je denkt dat het jou niet kan overkomen.

De partner ziet het ook niet altijd aankomen, en als de partner het wel ziet is het ontkennen een heel natuurlijke reactie. Burn-out? Ik? Nee, het gaat wel over. Met een weekendje rust of een korte vakantie kom ik er weer bovenop.

Opgebrand

Waar eigenlijk alle signalen over gaan bij een burn-out is dat het vuur uit is. Dat is een letterlijke vertaling van het woord burn-out maar het past bijzonder goed.

Er is sprake van verlies van motivatie voor het werk, men voelt zich opgebrand. Vermoeidheid staat op de voorgrond. Waar ooit sprake was van passie en vuur voor het werk, is het werkplezier langzaam weg geëbd. Dit kan allerlei oorzaken hebben, zoals een verandering van functie-inhoud of nieuwe procedures. Een medewerker vindt zijn baan inhoudelijk heel leuk, tot hij/zij gevraagd wordt management taken op zich te nemen. Waar de medewerker ooit lid was van het team op basis van gelijkwaardigheid, wordt deze nu boven een team gepositioneerd. Wanneer deze medewerker niet over leidinggevende kwaliteiten beschikt (of helemaal geen management positie ambieert) kan dit zijn/haar werkplezier aardig verpesten.

Eigenlijk kan iedere verandering op het werk zorgen voor een burn-out. Vaak in combinatie met andere veranderingen. Ook een combinatie met druk en of spanning thuis heeft invloed. De aanleiding voor een burn-out kan voor een ieder verschillend zijn, de gevolgen zijn vaak voor iedereen het zelfde.

Als je de mogelijke aanleidingen onder elkaar zet, dan schrik je ervan. Niet alleen vanwege het aantal maar ook vanwege de algemeenheid. Dit soort zaken spelen in iedere organisatie en een burn-out ligt altijd op de loer.

Combinaties van redenen kunnen zijn:

  • tijdsdruk, structureel overwerk, chronische onderbezetting;
  • geen erkenning en waardering krijgen voor het werk;
  • emotioneel zwaar werk;
  • aanhoudende reorganisaties, dreigende boventalligheid, managementwisselingen;
  • functieverandering, andere eisen stellen aan de functie;
  • vervelende werksfeer, conflicten met collega’s/managers, pesten;
  • weinig vrijheid om het werk in te delen;
  • 24-7 beschikbaar moeten zijn;
  • slechte arbeidsomstandigheden;
  • slechte balans werk-privé etc.

Bovenstaande lijst is natuurlijk niet uitputtend. Door een combinatie van factoren en persoonskenmerken (loyaliteit, perfectionisme, slecht nee kunnen zeggen), kan het werkplezier in de loop der tijd aardig ondermijnd worden. Vaak gebeurt er dan nog iets, wat de spreekwoordelijke druppel is die de emmer doet overlopen. Dit kan een conflict zijn met een collega of een klant, een slechte beoordeling of gepasseerd worden voor een promotie.

Wanneer manifesteert een burn-out zich?

Het sluipende karakter van de burn-out leidt tot een breekpunt en het besef dat het zo niet langer kan. De medewerker trekt aan de bel of een manager/danwel het thuisfront grijpt in. Een diagnose van een burn-out kan gesteld worden door een (bedrijfs)arts. Kenmerken van een burn-out zijn: (er kan sprake zijn van een combinatie met) overspannenheid, klachten duren langer dan zes maanden en men voelt zich sterk vermoeid/uitgeput. Een gevalideerd psychologisch instrument om een burn-out vast te stellen is de Maslach Burn-out Inventory (MBI).

En dan? Dan begint een proces van maanden. Al met al kan het maanden duren voordat de medewerker met hulp van buitenaf (bedrijfsarts, psycholoog, coach etc.) van een burn-out herstelt en weer volledig aan het werk kan. Over dit proces gaat mijn volgende blog.

Investeren in stress en burn-out preventie en coaching loont

 

Het is best wel een groot bedrag, die € 60.000 die een werknemer met burn-out een gemiddelde organisatie kost. Dit zijn gegevens die ik niet verzin, maar gegevens van een onderzoek wat gedaan is door Zilveren Kruis. Een burn-out duurt gemiddeld 242 dagen en de gemiddelde kosten per dag zijn € 250,–.

Als je kijkt naar hoe het is opgezet dan zijn er eigenlijk een aantal componenten die de kosten uitmaken. Het is natuurlijk het feit dat het loon gewoon moet worden doorbetaald als een medewerker ziek is. Dat maakt niet uit of dat griep, verkoudheid of een burn-out is een ondernemer moet de loonkosten gedurende een periode doorbetalen.

Daarnaast heb je natuurlijk ook nog het feit dat er iemand uitvalt, en het werk wat hij of zij doet niet wordt gedaan. Vanuit dat perspectief kan je dan ook weer denken dat een nieuwe medewerker moet worden ingehuurd (en ingewerkt) omdat het werk toch gedaan moet worden. Dat is in deze tijd van schaarste ook weer niet zo gemakkelijk omdat veel sectoren staan te springen om personeel, zoals de zorg, IT en het onderwijs. Hier is de werkdruk al hoog en wordt er veel getrokken aan medewerkers.

Natuurlijk zijn er ook situaties dat het werk kan worden verdeeld onder de andere medewerkers maar daartegenover staat dat die dan ook weer extra belasting krijgen, waardoor ook daar de kans op stress en burn-out weer hoger wordt. Kortom je moet oppassen dat het niet een sneeuwbal wordt die door een organisatie rolt en steeds groter wordt.

Bij bedrijven waarbij de medewerkers rechtstreeks zijn gekoppeld aan de omzet, bijvoorbeeld consultancy bureaus en advocatenkantoren etc. zijn naast de loonkosten natuurlijk ook de gederfde omzet die men moet meetellen. Zoals je kan zien heb ik het op dit moment nog redelijk vanuit een bedrijfseconomisch perspectief bekeken. En dat is ook, denk ik, de manier waarop veel ondernemers hiernaar kijken. Een medewerker heeft een burn-out, dat is een probleem en hoe gaan we dat oplossen?

Geld of mensen?

Maar wat ondernemers er eigenlijk in mijn perspectief zouden moeten afvragen is hoe kunnen we een burn-out bij een werknemer voorkomen? Mensen die eenmaal een burn-out hebben gehad, zijn er gevoeliger voor en gaan op een andere manier met hun werk om. Het valt dus onder goed werkgeverschap dat je ook dit jaar de werkgever-werknemer relatie op een goeie manier in de organisatie belegd. Want, werknemers worden niet voor niks Human Capital genoemd. Zonder werknemers wordt geen omzet behaald. Dat soort uitspraken zouden eigenlijk een justificatie moeten zijn om meer aandacht te besteden aan preventie bij stress en burn-outklachten.

Gaat het om geld, mensen of allebei?

En dan mag je het best vanuit een bedrijfseconomisch perspectief bekijken. Als je met weinig geld, zeker vergeleken met de kosten van een burn-out, een burn-out zou kunnen voorkomen bij één of enkele medewerkers dan is het geld wat goed besteed is. Er zijn nog niet zo veel bedrijven die dit doorhebben of misschien wel doorhebben maar nog niet de stoute schoenen hebben aangetrokken om dit te implementeren.

Een bedrijf uit Leiden waar ik toevallig via via van hoorde, heeft op een personeelsbestand van 80 medewerkers een coach in dienst. Deze coach helpt medewerkers die daar behoefte aan hebben op allerlei vlakken, niet alleen op het gebied van stress en burn-out, maar ook met het oplossen van intercollegiale problemen enzovoort. Zij hebben dus duidelijk gezien dat goed werkgeverschap betekent dat je investeert in het voorkomen van problemen voordat ze te groot worden. Wat ik heb gehoord is dat het verloop bij hen bijzonder laag is en dat medewerkers er voor langere tijd werken. Juist door te investeren in een coach kun je voorkomen dat klachten bij werknemers verergeren. Daarnaast geldt ook het basis principe wanneer werknemers tevreden zijn leidt dit tot tevreden klanten en een betere winstgevendheid van het bedrijf.

Ik heb een duidelijk beeld wat coaching kan betekenen voor jouw organisatie, of het nu gaat over (het voorkomen) van burn-out en stress tot andere arbeid gerelateerde problemen. Dat hoeft niet gelijk een fulltime coach te zijn, er zijn andere mogelijkheden.

Neem gerust contact met me op voor een vrijblijvend gesprek over mogelijkheden en kosten.

Voor meer informatie over stress- en burn-out coaching zie ook mijn site: www. espritlibre.nl